Bir inşaat projesi, bir kişi, kurum veya kuruluşun belirli bir yapıyı inşa etme ihtiyacından doğar. Projenin türü ve ölçeği ne olursa olsun, daha ilk planlama ve karar verme aşamasında proje kapsamını ve büyüklüğünü belirleyen bazı temel değişkenler her zaman dikkate alınmalıdır.
Bunlar arasında şu hususlar yer alır:
- Tam olarak neye ihtiyaç duyulduğu ve bunun hangi ölçekte gerçekleştirileceği
- Projenin inşası için mevcut bütçe ve zaman
- Uzun vadeli maliyet-fayda analizi: Buna işletme ve bakım maliyetleri ile projenin sağlayacağı beklenen gelirler ve maliyet tasarrufları da dahildir.
- Mevcut teknik imkânlar: Burada kastedilen esas olarak inşaat yapım kapasitesidir, tasarım kabiliyeti değildir. Güvenilir mimarlık ve mühendislik firmalarıyla çalışıldığı sürece, tasarım açısından işverenin taleplerinin büyük bölümü karşılanabilir. Ancak özellikle gelişmemiş veya uzak bölgelerde yeterli inşaat ekipmanı, uzman personel ya da yüklenici bulunmaması, dış kaynaklardan destek alınmadığı sürece önemli bir kısıt oluşturabilir.
- Temin edilebilecek yapı malzemeleri: Günümüzde bu genellikle bir erişim sorunu değil, daha çok maliyet meselesidir.
- Projenin uygulanabilirliği (Constructability): Burada kastedilen, projenin ilk yatırım kararı verilirken karşılaşılabilecek önemli yapım zorluklarının değerlendirilmesidir. Bu konu, proje çizimlerinin yapım kolaylığı gözetilerek hazırlanması (tasarım aşamasında constructability) ile karıştırılmamalıdır. Tasarım aşamasındaki constructability, başlı başına önemli bir konudur ve sitemizde farklı yazılarda ayrıca ele alınmaktadır.
- Şantiye (saha) koşulları
Yukarıda belirtilen hususlar, hemen hemen her tür ve büyüklükteki inşaat projesi için geçerlidir. Ancak büyük ölçekli projelerde bunlara ek olarak sosyoekonomik, idari, siyasi ve çevresel faktörler de önemli ölçüde etkili olur.
Bu yazı kısa görünse de sitemiz açısından önemli bir amaca hizmet etmektedir. İnşaat projelerinin farklı yönlerini ele aldığımız diğer yazılarda, proje türüne özgü değerlendirme kriterlerini açıklarken, tüm projeler için geçerli olan bu temel değişkenleri tekrar etmemek adına gerektiğinde bu yazıya atıfta bulunacağız.