Ekonomik kriz dönemlerinde en fazla etkilenen sektörlerin başında inşaat gelir. Ekonomik büyüme dönemlerinde ise tam tersi bir durum yaşanır ve inşaat sektörü en hızlı büyüyen alanlardan biri hâline gelir. Bunun temel nedeni, birçok sektörün ürün ve hizmetlerini doğrudan veya dolaylı olarak inşaat sektörüne sunmasıdır. Bu durum, inşaatı finansal açıdan oldukça kazançlı bir sektör hâline getirirken, aynı zamanda yüksek risk ve yoğun stres de beraberinde getirir.
İnşaat sektöründeki bu yüksek risklerin en önemli nedeni, bir inşaat projesinin uygulanmasını etkileyebilecek değişkenlerin (**variables**) sayısının son derece fazla olmasıdır. Muhtemelen hiçbir sektörde, gerçek hayattaki bu kadar çok değişken aynı anda proje başarısını etkilemez. Sonuçta bir inşaat projesi; açık havada, sürekli değişen ve tam olarak kontrol edilemeyen gerçek saha koşullarında, çok sayıda kişi, firma, malzeme, ekipman ve tasarım girdisinin bir araya gelmesiyle yürütülmektedir.
Bu yazıda, bir inşaat projesinin uygulama (**execution**) aşamasını etkileyen en önemli faktörleri inceleyeceğiz. Burada ele aldığımız konu, projenin ne inşa edileceğine karar verilmesi değildir. Bu konuya bir önceki yazımızda değinmiştik. Bu yazının konusu, neyin inşa edileceğine karar verildikten sonra başlayan uygulama sürecidir.
Bir inşaat projesinin uygulama aşamasını etkileyen başlıca değişkenler şunlardır:
1. Proje Planlaması (Project Planning)
Ne inşa edileceğine karar verildikten sonra yapılan proje planlaması, projenin geri kalan tüm aşamaları üzerinde en büyük etkiye sahip adımdır.
Bunu şu şekilde düşünebilirsiniz: Bir önceki aşama, harita üzerinde ulaşılması gereken hedef noktayı belirliyordu. Proje planlaması ise, mevcut konumumuzdan o hedefe nasıl ulaşacağımızı gösteren genel güzergâhı oluşturur.
Bu aşamada inşa edilecek tüm iş kalemlerinin kapsamı (**scope**), birbirleriyle olan ilişkileri ve zamanlama (**schedule**) açısından nasıl koordine edilecekleri belirlenir. Bu aşamada yapılan hatalar, sonraki aşamalarda kolayca büyüyerek tüm projeye yayılır.
Proje planlaması, henüz harcama yapılmamış olsa bile gelecekte oluşacak maliyetlerin önemli bir bölümünü fiilen belirler. İyi hazırlanmış bir planlama, uygulama sırasında ortaya çıkacak ve çoğu zaman maliyet, süre hatta kalite üzerinde olumsuz etki oluşturacak reaktif kararların alınmasını önemli ölçüde azaltır.
* **Proje Takvimi (Project Schedule):** Proje planlamasının en önemli çıktısı proje takvimidir. Proje takvimi, adeta projenin omurgasıdır. Tüm iş kalemleri hem birbirleriyle hem de proje yönetimiyle proje takvimi üzerinden ilişkilendirilir.
* **İş Kırılım Yapısı (WBS – Work Breakdown Structure):** Proje takvimi hazırlanırken genellikle WBS kullanılır. WBS, yapılandırılmış bir kodlama sistemi sayesinde tüm iş kalemlerinin kapsamını açık ve sistematik şekilde tanımlar.
2. Tasarım (Design)
İlk planlama tamamlandıktan sonra proje, belirlenen hedefleri karşılayacak şekilde tasarlanır. Tasarımın, proje uygulamasını etkileyen en önemli ikinci unsur olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.
Bir tasarım yalnızca yönetmeliklere ve proje şartnamelerine uygun olmakla kalmayıp; farklı disiplinler arasındaki koordinasyonu, yapım kolaylığını (**constructability**), saha koşullarını ve uygulama yöntemlerini de dikkate almalıdır. Aksi hâlde proje ilerleyen aşamalarda tıkanabilir ve kalite, maliyet veya süre hedeflerinden biri ya da birkaçı olumsuz etkilenebilir.
Burada unutulmaması gereken önemli nokta şudur: Hiçbir tasarım çizimi kendi kendine inşa edilemez. En iyi hazırlanmış projelerde bile uygulama sırasında sahada açıklığa kavuşturulması gereken konular ortaya çıkar. Örneğin büyük projelerde binlerce **RFI (Request for Information – Bilgi Talebi)** hazırlanması oldukça olağan bir durumdur.
Tasarım ekibinin temel hedeflerinden biri bu soruları mümkün olduğunca azaltmaktır. Çünkü maliyet aşımlarının en büyük bölümü genellikle uygulama aşamasında ortaya çıkar.
3. Ana Yüklenici (GC) Proje Ekibi
Bir inşaat projesi tamamlandığında projede yer alan herkes geriye dönüp *”Bu projede benim de emeğim var.”* der. Aslında herkes haklıdır. Tüm tarafların katkısı değerlidir ve projenin tamamlanmasına katkı sağlar.
Ancak gerçekçi olmak gerekirse, projeyi yöneten, tüm işleri koordine eden, uygulamayı organize eden ve tüm paydaşları bir arada tutan tek bir yapı vardır. Bu da ana yüklenicinin (**General Contractor – GC**) proje yönetim ekibidir. Bu koordinasyon olmadan proje kısa sürede kontrolünü kaybeder.
Koordinasyonun yalnızca gerektiğinde değil, proje süresince her gün ve günün her saatinde devam etmesi gerekir. Bunun da önceden hazırlanmış sağlam bir proje takvimi doğrultusunda planlanması büyük önem taşır.
4. Alt Yükleniciler (Subcontractors)
Ana yükleniciye bağlı çalışan alt yüklenicilerin başarısı da proje uygulamasında kritik rol oynar. Çünkü sahadaki gerçek üretimi yapanlar onlardır.
Alt yüklenicilerin deneyimli ekipleri, uygun ekipmanları, gerekli araçları ve işi doğru yapım yöntemleriyle (**means and methods**) güvenli şekilde gerçekleştirecek bilgi birikimine sahip olmaları gerekir.
5. Malzemeler (Materials)
Bir inşaat projesi fiziksel olarak malzemelerden oluşur. Her malzeme; miktar, kalite gereksinimleri, boyutlar, teslim tarihi ve tedarikçilerin bu teslim tarihlerini karşılayabilme kapasitesi gibi birçok değişkenden etkilenir. Üstelik bu değişkenlerin her biri de kendi içinde çok sayıda başka faktöre bağlıdır.
6. Geçici Yapılar (Temporary Structures)
Projenin güvenli ve verimli şekilde yürütülebilmesi için kurulması gereken tüm geçici yapılar da uygulama sürecini doğrudan etkiler. Bunlara iskeleler, kalıp sistemleri, geçici yollar, çalışma platformları, geçici destek sistemleri ve benzeri yapılar örnek olarak verilebilir.
7. Çevresel Faktörler (Environmental Factors)
Hava koşulları, sıcaklık, yağış, rüzgâr, yeraltı suyu, zemin koşulları ve diğer çevresel etkenler, inşaat faaliyetlerini önemli ölçüde etkileyebilir.
8. Saha Lojistiği (Site Logistics)
Malzeme stok alanlarının planlanması, saha içi ulaşım yolları, ekipman hareketleri, giriş-çıkışların düzenlenmesi ve çevredeki tesislerle koordinasyon gibi lojistik konular da projenin başarısında önemli rol oynar. Amaç, hem işlerin verimli yürütülmesini sağlamak hem de çevrede oluşabilecek olumsuz etkileri en aza indirmektir.
9. İdari ve Resmî Süreçler
İlgili kamu kurumlarının izinleri, yürürlükteki mevzuat, yerel yönetim uygulamaları ve diğer idari süreçler de proje uygulamasını doğrudan etkileyebilir. Özellikle büyük ölçekli projelerde siyasi kararlar ve yürürlüğe giren yeni kanunlar bile projenin gidişatını değiştirebilir.
Yukarıda sayılanlara ek olarak daha birçok faktör de bu listeye dahil edilebilir. Ayrıca dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, burada sıralanan her bir başlığın kendi içinde binlerce gerçek hayat değişkeninden etkilenmesidir. Bir inşaat projesinin uygulanmasının temel karmaşıklığı, tüm bu değişkenlerin aynı anda ve aksamadan yönetilme zorunluluğundan kaynaklanır.
Yazan: A. Tüter
Kullanım Koşulları: İçeriklerimizin her hakkı saklıdır, izinsiz olarak kopyalanamaz, yayınlanamaz. Paylaşımlarımızı tarihli olarak kaydetmekteyiz. İçeriklerimizde hata ve eksiklikler olabilir. Kullanım koşulları sayfamızı ziyaret ediniz.